Προγραμματισμός από το Νηπιαγωγείο; Τι λένε οι ειδικοί για την κατάλληλη ηλικία έναρξης

«Το παιδί μου είναι 4 χρονών. Είναι πολύ νωρίς για προγραμματισμό; Μήπως το πιέζω;»

Αν κι εσείς αναρωτιέστε το ίδιο, είναι απολύτως φυσιολογικό. Ως γονείς θέλουμε να προσφέρουμε ό,τι καλύτερο στα παιδιά μας, αλλά πάντα μέσα μας, μια φωνούλα θα μας κάνει να αμφιβάλουμε για τις επιλογές μας. Όμως, τι εννοούμε όταν λέμε «προγραμματισμός» στην προσχολική ηλικία;

Τι λένε πραγματικά οι ειδικοί

Η πιο συνηθισμένη παρανόηση είναι η εικόνα ενός μικρού παιδιού καθισμένου μπροστά σε μια οθόνη, να πληκτρολογεί γραμμές κώδικα. Αυτό όμως εκτός από ανέφικτο είναι και εντελώς αντιπαιδαγωγικό, όπως τονίζουν οι ειδικοί.

Η Dr. Marina Bers, καθηγήτρια στο Tufts University και το Boston College και συγγραφέας του βιβλίου Coding as a Playground, έχει αφιερώσει το μεγαλύτερο μέρος της καριέρας της στη μελέτη του πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά. Τα παιδιά κάτω των 7 ετών μπορούν πράγματι να αναπτύξουν υπολογιστική σκέψη, αλλά μόνο μέσα από το παιχνίδι και όχι μέσα από την παραδοσιακή διδασκαλία.

Για την Bers, ο κώδικας σε αυτή την ηλικία δεν είναι επαγγελματική δεξιότητα, αλλά μία ακόμη γλώσσα έκφρασης, όπως η ζωγραφική ή ο χορός. Και προσθέτει κάτι εξίσου σημαντικό: η ηλικία για οποιαδήποτε δραστηριότητα δεν είναι μόνο θέμα ικανότητας, είναι και θέμα σωστής προσέγγισης.

Με άλλα λόγια, ένα παιδί 5 ετών μπορεί να ασχοληθεί με βασικές έννοιες προγραμματισμού, αρκεί το πλαίσιο γύρω του να είναι φτιαγμένο για την ηλικία του. Να του δίνει ευκαιρίες να απογοητευτεί και να μάθει από τα λάθη του, να προκαλέσει την περιέργειά του και κυρίως να του δώσει χώρο για παιχνίδι.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η επίσημη θέση δύο από τους πιο σοβαρούς φορείς παιδικής αγωγής στις ΗΠΑ, του NAEYC και του Fred Rogers Center. Η τεχνολογία σε αυτές τις ηλικίες, υποστηρίζουν, πρέπει να είναι «σκόπιμη και στοχευμένη», όχι παθητική κατανάλωση περιεχομένου. Αποθαρρύνουν ρητά την παθητική χρήση οθόνης σε παιδιά κάτω των 2 ετών και συνιστούν προσοχή στον συνολικό χρόνο οθόνης έως τα 5.

Το ίδιο συμπέρασμα βγαίνει και από τη συνολική εικόνα της έρευνας. Μια συστηματική ανασκόπηση 84 επιστημονικών μελετών (2013-2023) που δημοσιεύτηκε φέτος στο Frontiers in Education εξέτασε πώς αναπτύσσεται η υπολογιστική σκέψη σε παιδιά 3-6 ετών διεθνώς. Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας αποκτούν θεμελιώδεις αρχές προγραμματισμού «μέσα από οπτικά εργαλεία και διαδραστικούς πόρους, καλλιεργώντας την αλγοριθμική σκέψη με φυσικό και παιγνιώδη τρόπο». Η ίδια μελέτη όμως προειδοποιεί ότι πολλά προγράμματα κάνουν λάθος, δίνοντας υπερβολική έμφαση σε οθόνες και ψηφιακά εργαλεία, παραμελώντας προσεγγίσεις πιο κατάλληλες για την αναπτυξιακή ηλικία του παιδιού, όπως το παιχνίδι με φυσικά, χειροπιαστά υλικά.

Μια μελέτη του 2025 στο Journal of Technology Education παρακολούθησε δύο τμήματα νηπιαγωγείου στις ΗΠΑ, να μαθαίνουν βασικές έννοιες προγραμματισμού μέσα από ένα ρομπότ δαπέδου (Bee-Bot). Ανακάλυψαν ότι ακόμα και τα τρίχρονα παιδιά καταλάβαιναν και εφάρμοζαν βασικές έννοιες προγραμματισμού μέσα από τη σωματική αλληλεπίδραση με το ρομπότ, πολύ πριν μπορέσουν να τις εκφράσουν με λόγια. Τα παιδιά «έδειχναν» τη σκέψη τους πατώντας τα τετράγωνα ενός πλέγματος στο πάτωμα ή χρησιμοποιώντας το ίδιο τους το σώμα για να «χαρτογραφήσουν» τις κινήσεις του ρομπότ, πριν καταφέρουν να το εξηγήσουν προφορικά.

Το συμπέρασμα από πολλαπλές, ανεξάρτητες πηγές συγκλίνει ότι το «πότε» εξαρτάται λιγότερο από την ηλικία του παιδιού και περισσότερο από το πώς γίνεται η εισαγωγή στον προγραμματισμό.

Άρα, πότε είναι η κατάλληλη στιγμή;

Δεν είναι θέμα «πολύ νωρίς ή πολύ αργά» αλλά θέμα σωστής μορφής, ανάλογα με το στάδιο ανάπτυξης του παιδιού:

• Στα 4-6, το πιο κατάλληλο είναι παιχνίδι και χειροπιαστά υλικά όπως ρομπότ δαπέδου που προγραμματίζεται πατώντας κουμπιά, ιστορίες, κατασκευές, κίνηση.
• Γύρω στα 6-8, μπαίνει σταδιακά ο οπτικός προγραμματισμός.
• Ο πραγματικός κώδικας έρχεται αργότερα, όταν το παιδί έχει ήδη οικοδομήσει την υπολογιστική σκέψη μέσα από το παιχνίδι.

Αυτή ακριβώς η παιδαγωγική λογική είναι που καθοδηγεί τον τρόπο που δομήσαμε τα τμήματά μας ανά ηλικία. Από τους «Μικρούς Επιστήμονες» (4-6 ετών), όπου όλα ξεκινούν από το παιχνίδι, μέχρι το «Robotonio Kids» (6-8 ετών), όπου εισάγεται σταδιακά ο οπτικός προγραμματισμός, το «Robotics Intermediate» με τα text blocks και το «Robotics Advanced» όπου τα παιδιά μυούνται στη γλώσσα προγραμματισμού Python, δεν εκθέτουμε τα παιδιά σε εκπαιδευτικά εργαλεία, ακατάλληλα για την ηλικία τους.

Δεν χρειάζεται άγχος για τον «χαμένο χρόνο», ούτε πίεση για «πρώιμη αριστεία». Το σωστό ξεκίνημα δεν μοιάζει με μάθημα, μοιάζει με παιχνίδι.

Πηγές

• ISTE — Interview: Marina Umaschi Bers on teaching children to code
• NAEYC/Fred Rogers Center — Key Messages of the Position Statement on Technology
• MIT Press — Beyond Coding: How Children Learn Human Values through Programming (Marina Bers)
• Perez Valdes, G. P., Boude Figueredo, O., & Vargas Sanchez, A. D. (2025). Integrating computational thinking in children aged 3 to 6: challenges and opportunities in early childhood education. Frontiers in Education, 10, 1535135.
• Shi, L., & Hill, R. (2025). Can children aged 3–5 years learn to code: Teacher perceptions of student practices, concepts, and perspectives. Journal of Technology Education, 36(2), 89-112.